Kỹ năng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy - học tích cực

Ngày 29/12/2015
TS. Lê Thị Nhã (DD 0912311445) Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông- ĐH Đại Nam
Theo điều tra của chuyên gia M.Hebdictch trường Gillingham, Dorset về sở thích của sinh viên đối với 33 phương pháp dạy học được nêu ra thì thảo luận nhóm được 80% sinh viên ưa thích (phương pháp thuyết trình chỉ được 11%). Kết quả nghiên cứu được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Đào tạo Quốc gia của Bethel, Maine, Mỹ cũng cho biết: mức độ lưu giữ thông tin qua phương pháp thảo luận nhóm đạt 50% (thuyết trình chỉ đạt 5%).
Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp được yêu thích và sử dụng thường xuyên trong hoạt động dạy - học tích cực. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao hơn giảng viên phải nắm vững phương pháp, có kỹ năng trong tổ chức, điều khiển hoạt động này.
 
1.   Ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm là phương pháp giảng viên chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ, các thành viên trong nhóm suy nghĩ, trao đổi từ đó đưa ra ý kiến chung của cả nhóm về vấn đề được giao.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, trí nhớ bị tác động bởi việc chúng ta xử lý kiến thức mới như thế nào, ở cấp độ nào. Nếu chúng ta suy nghĩ, trao đổi và nói về chúng sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ nghe và nhắc lại thông tin. Do vậy, tăng cường sự tự nhận thức của sinh viên qua hình thức thảo luận trên lớp có ý nghĩa quan trọng.
Khác với kiểu dạy học truyền thống truyền thụ một chiều: thầy nói trò nghe, thảo luận nhóm là phương pháp giúp sinh viên được bộc lộ những khả năng của bản thân, hình thành kỹ năng tư duy, hợp tác trao đổi, chia sẻ  và học hỏi lẫn nhau. Thảo luận nhóm tạo không khí sôi nổi, thoải mái trong học tập. Sinh viên luôn có được cảm giác tự do, không bị áp đặt qua đó phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của mình trong quá trình khám phá và chiếm lĩnh tri thức.
Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm lấy sinh viên làm trung tâm có nhiều ưu điểm: Tạo cho sinh viên thói quen tự nhận thức, suy nghĩ về những vấn đề đặt ra trong môn học; Tạo động cơ để sinh viên mở rộng, đào sâu và nâng cao hơn sự hiểu biết về những vấn đề thảo luận; Sinh viên có cơ hội được lắng nghe, đánh giá, so sánh quan điểm, ý kiến của chính mình với ý kiến của những người tham gia thảo luận; được khẳng định và thể hiện chính kiến của mình; Tạo cách ứng xử, phản hồi nhanh về những vấn đề đặt ra…
Bên cạnh đó, sử dụng phương pháp thảo luận nhóm còn có ý nghĩa “kép” bởi nó không chỉ thuần túy thể hiện những hiểu biết về nội dung thảo luận mà còn bộc lộ thái độ, cảm xúc, kinh nghiệm thực tế của sinh viên xung quanh những nội dung đó. Mặt khác, với hình thức thảo luận, không chỉ sinh viên mà bản thân giảng viên cũng có thể cập nhật, bổ sung, điều chỉnh tri thức của mình thông qua những ý kiến, kinh nghiệm, chia sẻ hữu ích từ cuộc thảo luận.
Một cuộc thảo luận nhóm thường trải qua một quy trình chung, bao gồm các bước cơ bản sau đây:
- Lựa chọn vấn đề thảo luận
Trong một môn học có nhiều nội dung, mỗi nội dung có nhiều vấn đề. Giảng viên trước hết phải biết chia nhỏ các nội dung cơ bản thành nhiều vấn đề thảo luận và phân bổ một cách hợp lý qua mỗi buổi học, thậm chí từng tiết học. Có chủ đề có thể thảo luận ngay trên lớp, có chủ đề giảng viên phải yêu cầu sinh viên chuẩn bị trước ở nhà để vấn đề thảo luận sẽ được mở rộng và đi vào chiều sâu hơn.
Chủ đề thảo luận nên tập trung vào vấn đề chính của bài học. Chủ đề thảo luận cũng có thể bắt đầu từ các luận điểm, các tình huống, câu chuyện nhưng thường được cụ thể hóa qua các câu hỏi chủ chốt. Ví dụ, giảng viên có thể nêu câu hỏi thảo luận: Các chức năng cơ bản của truyền thông đại chúng là gì? Hoặc Bạn quan tâm đến chức năng nào của truyền thông đại chúng? Tại sao?
Việc lựa chọn và diễn đạt vấn đề cần phù hợp, không quá đơn giản nhưng cũng không nên quá khó đối với sinh viên. Ví dụ, câu hỏi: Nêu tiêu chí sáng tạo tác phẩm báo chí? Có thể chuyển hóa bằng câu hỏi: Các bạn thích đọc những bài báo như thế nào?; Theo các bạn, như thế nào là một bài báo hay?...
Tốt nhất là lựa chọn được vấn đề thảo luận hấp dẫn, dễ chia sẻ, dễ huy động được nhiều ý kiến khác nhau, có tính chất kích thích tính tích cực chủ động làm việc của sinh viên. Ví dụ: Liệt kê các thế mạnh của loại hình truyền thông mà mình yêu thích? ; Người làm nghề truyền thông cần có tố chất gì?...
Lưu ý, câu hỏi thảo luận nên là câu hỏi mở, không bao giờ là một câu hỏi đóng. Ví dụ câu hỏi: Truyền thông nội bộ trong doanh nghiệp có quan trọng hay không? Không có gì để tranh cãi, trao đổi do vậy vô bổ đối với cuộc thảo luận. Nhưng câu hỏi: Truyền thông nội bộ đem lại lợi ích gì cho doanh nghiệp? sẽ có vấn đề thảo luận.
   - Chia nhóm, bố trí chỗ ngồi
Có hàng chục cách chia nhóm khác nhau như: chia ngẫu nhiên, chia theo vị trí ngồi, chia theo danh sách, chia theo đặc điểm chung, chia theo năng lực, chia theo kinh nghiệm, chia theo giới tính, chia theo cùng sở thích, chia qua tình huống, chia qua trò chơi…
Việc chia nhóm nếu không có kinh nghiệm sẽ tốn khá nhiều thời gian vì một số sinh viên “cố thủ” với nhóm cũ hoặc lại có quá nhiều lựa chọn khác nhau. Khi chia nhóm cần chú ý tới số lượng và trình độ, năng lực của các sinh viên. Không chia nhóm này quá đông, nhóm kia quá ít hoặc nhóm này tập trung nhiều sinh viên giỏi, năng động, nhóm kia phần đông lại kém hơn, rụt rè, im lặng...
Nếu lớp không quá nhiều sinh viên, vấn đề thảo luận có những ý kiến trái ngược nhau tạo sự tranh luận, nên chia 2 nhóm. Ví dụ với chủ đề thảo luận: Quan điểm về việc sống thử  trước hôn nhân? Có thể chia 2 nhóm: nhóm ủng hộ việc sống thử trước hôn nhân và nhóm không ủng hộ…
Mỗi nhóm cần phải có cơ cấu tổ chức chặt chẽ để phân công trách nhiệm cho từng thành viên. Ngoài các thành viên, cơ cấu của nhóm gồm 2 vị trí quan trọng nhất là nhóm trưởng và thư ký. Nhóm trưởng (do các thành viên trong nhóm bầu hoặc do giảng viên chỉ định) có trách nhiệm tổ chức, điều hành mọi hoạt động của nhóm, xây dựng mối quan hệ gắn kết giữa các thành viên trong nhóm, đảm bảo cho nhóm thảo luận đúng hướng, giải quyết linh hoạt các tình huống nảy sinh trong thảo luận. Nhóm trưởng có thể chịu trách nhiệm là người phát biểu ý kiến, quan điểm của nhóm về vấn đề thảo luận. Nếu trưởng nhóm có năng lực, nhiệt tình, có uy tín, có kỹ năng điều hành nhóm, được các thành viên tin tưởng, yêu mến thì chắc chắn nhóm đó sẽ hoạt động hiệu quả. Một thư ký chịu trách nhiệm ghi chép, tổng kết các ý kiến  thảo luận cũng cần có khả năng lĩnh hội, bao quát và lựa chọn những vấn đề cốt yếu trong thảo luận.
Việc bố trí chỗ ngồi cũng ảnh hưởng tới chất lượng cuộc thảo luận. Nên bố trí để các thành viên trong nhóm ngồi quay mặt vào nhau, vị trí ngồi đủ gần để có thể trao đổi, chia sẻ với nhau một cách thuận lợi. Nên có khoảng cách giữa các nhóm để sự trao đổi của các nhóm không bị ảnh hưởng tới nhau.
 
- Giao nhiệm vụ và giới hạn thời gian thảo luận
Trước khi tiến hành thảo luận giảng viên phải giao nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng cho từng nhóm và phải có hướng dẫn cụ thể và định hướng cách thức thảo luận và trình bày.
Thời gian thảo luận cần được giới hạn và phải tương ứng với nội dung, yêu cầu của vấn đề đặt ra. Thời gian giới hạn phải đủ để sinh viên suy nghĩ, trao đổi. Nếu thời gian quá ít, thảo luận nhóm sẽ sơ sài, không đi vào cốt lõi vấn đề, có thể chỉ mang tính chất đối phó. Nếu thời gian quá dài sẽ tạo sự lơ đãng, phân tán và làm loãng không khí thảo luận.
- Giám sát hoạt động thảo luận của từng nhóm
Thời gian các nhóm thảo luận không phải là thời gian nghỉ ngơi hoặc làm việc riêng của giảng viên. Khi sinh viên tiến hành thảo luận, giảng viên chuyển từ vị trí người hướng dẫn sang vị trí người giám sát.
Giảng viên phải di chuyển vòng quanh các nhóm, nắm bắt tình hình hoạt động của mỗi nhóm, quan sát, lắng nghe, nhắc nhở hoặc có thể xen lời gợi ý khi cần.  Giám sát của giảng viên sẽ tránh được tình trạng một số sinh viên mất tập trung, đứng ngoài cuộc thảo luận. Trong quá trình thảo luận, có nhóm lúng túng không hiểu rõ yêu cầu của vấn đề cần thảo luận dẫn đến lạc đề; có nhóm trao đổi sôi nổi nhưng tranh cãi căng thẳng và không đưa ra được quyết định cuối cùng… giảng viên cần quan tâm và kịp thời điều chỉnh.
- Trình bày kết quả thảo luận
Khi kết thúc thời gian thảo luận, giảng viên yêu cầu các nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình theo cách thức và thời gian cho phép.
Hình thức trình bày khá phong phú, tùy theo điều kiện cụ thể có thể lựa chọn một hoặc kết hợp những cách sau: thuyết trình miệng, viết trên bảng, trình bày trên khổ giấy lớn, trình bày qua máy chiếu…
Người trình bày có thể do nhóm tự cử một đại diện (thường là trưởng nhóm hoặc thư ký nhóm) lên trình bày trước lớp. Hoặc mỗi nhóm có thể cử nhiều đại diện cùng tham gia trình bày, mỗi người một nội dung, một vấn đề nối tiếp nhau. Giảng viên cũng có thể yêu cầu ngẫu nhiên bất kỳ một sinh viên nào đó trong nhóm lên thuyết trình. Theo cách chỉ định ngẫu nhiên này sẽ tránh được tình trạng công việc thảo luận chỉ tập trung trong một số sinh viên năng nổ.  Để đảm bảo tất cả mọi thành viên trong nhóm đều phải làm việc, không ỷ lại vào người khác thì trước khi thảo luận nhóm giảng viên phải thông báo với các nhóm về việc sẽ chọn người trình bày theo những cách nói trên.
Tùy vào từng vấn đề, giảng viên có thể cho các nhóm tham gia phản biện, tương tác lẫn nhau. Khi một nhóm trình bày, các nhóm khác chú ý lắng nghe và sau đó sẽ tiến hành nhận xét, đặt ra những câu hỏi trao đổi, phản biện. Để đảm bảo cho mọi sinh viên trong lớp đều chú ý lắng nghe, không đứng “bên lề” cuộc thảo luận, ngoài sự tự nguyện của sinh viên, giảng viên có thể yêu cầu bất kỳ thành viên nào của các nhóm nhận xét và đưa ra câu hỏi. Giảng viên bên cạnh vai trò là trọng tài làm nhiệm vụ dẫn dắt, định hướng cuộc phản biện đi đúng hướng còn có nhiệm vụ kích thích, khơi gợi vấn đề tạo không khí tranh luận sôi nổi giữa các nhóm. Tuy nhiên mục đích cuối cùng của thảo luận là đi đến kết luận chung, do vậy giảng viên phải điều khiển khéo léo, tránh sự tranh luận của sinh viên dẫn đến phản bác nhau một cách “thù địch”. 
Giảng viên phải sắp xếp thời gian để tất cả các nhóm được trình bày kết quả thảo luận của mình một cách công bằng. Nếu chỉ ưu tiên một hoặc hai nhóm trình bày, có thể hình thành ở sinh viên các nhóm còn lại thái độ thiếu hứng thú và thiếu động lực trong những lần thảo luận sau. Mặt khác, nếu không tạo cơ hội cho tất cả các nhóm được trình bày, giảng viên không nhận ra được những ưu và khuyết điểm của tất cả các nhóm, do vậy không đánh giá một cách toàn diện về nhận thức và thái độ của sinh viên đối với những vấn đề nêu ra trong thảo luận nói riêng và bài học, môn học nói chung.
- Tổng kết đánh giá
Tổng kết đánh giá là khâu cuối cùng nhưng khá quan trọng của hoạt động thảo luận. Giảng viên phải là người nắm vững tri thức lý luận và thực tế, công tâm, linh hoạt… thì việc đánh giá mới đảm bảo khách quan, công bằng, chính xác.
Giảng viên là người chịu trách nhiệm đánh giá nhưng trước khi kết luận, có thể yêu cầu các sinh viên tự đánh giá kết quả làm việc của nhóm, và các nhóm đánh giá kết quả làm việc của nhau.  Đây là một kênh để đảm bảo cho sinh viên phát huy khả năng đánh giá và tự đánh giá. Mặt khác, hình thức này cũng giúp cho giảng viên có thể đưa ra kết quả cuối cùng phù hợp hơn.
Giảng viên tổng kết lại các vấn đề đã thảo luận, đánh giá những ý kiến và giải quyết mọi câu hỏi của sinh viên xung quanh vấn đề đó. Qua việc kết luận, chốt lại vấn đề sẽ giúp sinh viên nắm bắt, ghi nhớ được những nội dung cơ bản, cần thiết.
Việc đánh giá chủ yếu là nội dung đạt được nhưng bên cạnh đó cần đánh giá ý thức, thái độ, năng lực làm việc của sinh viên. Giảng viên nên nhận xét cụ thể và cho điểm để khích lệ tinh thần học tập của sinh viên. Khi cho điểm có căn cứ, tiêu chí rõ ràng. Với những trường hợp đặc biệt, khi cho điểm cần phân tích rõ lý do, tránh tình trạng gây băn khoăn, thắc mắc trong sinh viên.
            Tóm lại, thảo luận nhóm là phương pháp có nhiều ưu điểm trong giảng dạy tích cực, lấy người học làm trung tâm. Hiện nay rất nhiều giảng viên đã áp dụng phương pháp này trong quá trình dạy-học. Tuy nhiên, phương pháp này nếu thực hiện không tốt cũng bộc lộ rõ một số trở ngại. Một số giảng viên lạm dụng phương pháp này dẫn đến sự nhàm chán; một số sử dụng tùy tiện, thiếu chuẩn bị, thiếu kỹ năng, thiếu kinh nghiệm và kết quả là sự vô bổ, mất thời gian. Về phía sinh viên, một số em chưa hình thành cho mình ý thức tự giác và tích cực trong học tập, làm việc nhóm. Bên cạnh sinh viên tích cực, nhiệt tình có không ít sinh viên lười biếng, tham gia một cách chiếu lệ, đối phó ỷ lại, trông chờ vào người khác. Ngoài ra do điều kiện lớp học quá đông sinh viên, không gian chật chội, cơ sở vật chất chưa đảm bảo… cũng là những trở ngại làm hiệu quả cuộc thảo luận không được như mong muốn.
Do vậy, bên cạnh tinh thần khắc phục khó khăn, vượt qua trở, giảng viên phải nắm vững phương pháp, có kỹ năng trong tổ chức, điều khiển hoạt động này và sử dụng một cách phù hợp trên cơ sở kết hợp với các phương pháp dạy-học tích cực khác thì phương pháp thảo luận nhóm mới phát huy được hiệu quả, tác dụng và được nhiều sinh viên yêu thích.
 
Hỗ trợ trực tuyến
Hotline: 04 3 773 8768
Tư vấn khách hàng
Tư vấn khách hàng
Tư vấn khách hàng
TIN NỔI BẬT
Ngày 29&30/10 và Ngày 31/10 - 01.11.2018 Trung tâm kinh doanh VNPT HCM đã tổ chức khoá: “Kỹ năng bán hàng và chăm sóc khách hàng cho Giao dịch viên năm 2018” tại HCM

Ngày 29&30/10 và Ngày 31/10 - 01.11.2018 Trung tâm kinh doanh VNPT HCM đã tổ chức khoá: “Kỹ năng bán hàng và chăm sóc khách hàng cho Giao dịch viên năm 2018” tại HCM 07/11/2018

Trong 04 buổi diễn ra khóa học, giảng viên Tiến sĩ Đào Xuân Khương đã chia sẻ và trao đổi với các học viên các nội dung sau:  Bài 1: Năng lực cần có giao dịch viên & 6 cấp độ chốt đơn hàng  Bài 2: Hành vi mua khách hàng & kỹ năng tiếp cận khach hàng hiệu quả  Bài 3: Phát triển kỹ năng tìm hiểu nhu cầu & giới thiệu dịch vụ thuyết phục  Bài 4: Chăm sóc khách hàng & chất lượng dịch vụ tại phòng giao dịch xem thêm

Ngày 22/10, 23/10 & 24/10/2018 Trung tâm kinh doanh VNPT Hà Nội đã tổ chức khoá đào tạo: “Kỹ năng thuyết trình giới thiệu sản phẩm công nghệ thông tin ” tại Hà Nội.

Ngày 22/10, 23/10 & 24/10/2018 Trung tâm kinh doanh VNPT Hà Nội đã tổ chức khoá đào tạo: “Kỹ năng thuyết trình giới thiệu sản phẩm công nghệ thông tin ” tại Hà Nội. 03/11/2018

Các nội dung được giảng viên Tiến sĩ Đào Xuân Khương trao đổi và chia sẻ cùng anh, chị học viên của công ty gồm:  Buổi 1: • Quy trình chuẩn bị bài thuyết trình • Cấu trúc bài thuyết trình – 3 phần (mở bài) • Thực hành với 1 dịch vụ CNTT của VNPT & KH Doanh nghiệp  Buổi 2: • Cấu trúc bài thuyết trình (tiếp tục)- Thân bài &kết luận • Tám Kỹ thuật thuyết trình sử dụng giới thiệu dịch vụ CNTT • Thực hành với 1 dịch vụ CNTT của VNPT xem thêm

Ngày 18 & 19.10.2018 Công ty cổ phần giải pháp phân phối KCP đã phối hợp với VNPT Bắc Giang tổ chức đào tạo khóa “Kỹ năng đàm phán và thương lượng trong kinh doanh” tại Bắc Giang.

Ngày 18 & 19.10.2018 Công ty cổ phần giải pháp phân phối KCP đã phối hợp với VNPT Bắc Giang tổ chức đào tạo khóa “Kỹ năng đàm phán và thương lượng trong kinh doanh” tại Bắc Giang. 03/11/2018

Trong 02 ngày diễn ra khóa học, giảng viên Tiến sĩ Đào Xuân Khương đã chia sẻ và trao đổi với các học viên các nội dung sau:  Bài 1: Đàm phán và thương thuyết hiệu quả  Bài 2 & 3: Quy trình đàm phán thành công  Bài 4: Con người và các chiến lược đàm phán xem thêm

video nổi bật
Đào tạo quản lý và lãnh đạo
Đào tạo bán hàng và Quản lý bán hàng